Fiscale uitdagingen in Afrika

Geplaatst op

“In toenemende mate zie ik dat Nederlandse bedrijven de kansen die het Afrikaanse continent als groeimarkt biedt, proberen te benutten. Kansen te over, maar ondernemen in Afrika is tegelijkertijd complex en uitdagend. Niet in de laatste plaats vanuit fiscaal perspectief. Een goede voorbereiding is dan ook essentieel."

"Hieronder een aantal aandachtspunten waarmee ik wil laten zien welke fiscale uitdagingen je als ondernemer in Afrika te wachten staan:

  • Wees bewust van hoge bronbelastingen

Nagenoeg ieder Afrikaans fiscaal stelsel kent hoge bronbelastingen op uitgaande geldstromen. In de Westerse economieën beperken bronbelastingen zich vaak tot dividend, royalty’s of rente. In de meeste Afrikaanse landen wordt iedere andere willekeurige grensoverschrijdende geldstroom eveneens onderworpen aan bronbelasting. De tarieven zijn vaak erg hoog, 20% of hoger is geen uitzondering. Bronbelastingen worden geheven over de bruto geldstroom (dus zonder aftrek van kosten), waardoor er ook bij de absolute bedragen sprake is van een zeer hoge belastingafdracht. Daar bovenop komt dat een groot deel van de ingehouden bronbelasting niet of slechts beperkt verrekenbaar is bij de ontvanger van de geldstroom.

  • Breng voor- en nadelen van een lokale entiteit in kaart

Het opzetten van activiteiten via een branch in plaats van een aparte juridische entiteit kan een oplossing zijn om de impact van de hoge bronbelasting te verkleinen. Geldstromen tussen de branch en de primaire vestiging worden normaal gesproken fiscaal niet erkend. Dan is er dus geen bronbelasting van toepassing. Maar let op: het opzetten van een branch kan ook nadelen hebben. Zo hanteren bepaalde Afrikaanse landen bijvoorbeeld een hoger vennootschapsbelastingtarief voor een branch ten opzichte van een juridische entiteit. Breng vóóraf de voor- en nadelen goed in kaart om een weloverwogen keuze te kunnen maken.

  • Maak gebruik van fiscale voordelen voor buitenlandse investeerders

Veel Afrikaanse landen proberen met aantrekkelijke fiscale wet- en regelgeving buitenlandse investeerders aan te trekken. Zo kent Ghana free trade zones, biedt Nigeria een ‘pioneer status’ voor nieuwe innovatieve investeringen en stimuleren Ethiopië en Tanzania buitenlandse investeringen met de ‘tax holidays’ voor exporterende bedrijven. Deze wet- en regelgeving leidt vaak tot minder compliance verplichtingen, lagere vennootschapsbelastingtarieven en geen of beperkte bronbelastingen. Mijn advies is daarom vooraf goed te onderzoeken of het land waarin je wilt ondernemen een speciaal regime kent voor buitenlandse investeerders. En nog belangrijker: zoek uit waaraan je moet voldoen om daarvoor in aanmerking te komen.

  • Let op voor het ontstaan van lokale belastingplicht

Voor buitenlandse vennootschappen ontstaat pas de plicht om lokaal winstbelasting te betalen als er sprake is van een ‘vaste inrichting’. De OESO heeft bepaalde standaarden ontwikkeld over de voorwaarden waaraan voldaan moet worden voordat sprake is van een vaste inrichting. De meeste westerse landen hanteren deze standaarden of wijken hier slechts in zeer beperkte mate vanaf. In Afrika is dit vaak anders. Het sluiten van slechts één contract of het uitvoeren van een project van slechts enkele maanden kan in bepaalde landen al tot een vaste inrichting en daarmee belastingplicht leiden. Hoewel Nederland diverse belastingverdragen heeft met Afrikaanse landen, die vaak een OESO-conforme definitie van het begrip ‘vaste inrichting’ bevatten, is dit voor verschillende Afrikaanse landen niet altijd een reden om geen belasting te willen heffen. Ga dus na hoe in het betreffende land wordt omgegaan met het begrip ‘vaste inrichting’.

Tot slot: Afrika is groot. Het continent bestaat uit een enorme diversiteit aan landen. Met eigen culturen, gewoonten én (fiscale) regelgeving. Het is dan ook onmogelijk om een compleet overzicht te geven van de belastingtechnische uitdagingen die je als ondernemer tegen kunt komen. Dat is niet mijn bedoeling. Ik wil vooral laten zien dat ondernemen in Afrika vaak anders is dan bijvoorbeeld in West-Europa. Wees als ondernemer voorbereid op die verschillen. En voorkom zo dat plannen om deze enorme groeimarkt te veroveren een fiscaal debacle wordt.”

Meer ontdekken over ondernemen in Afrika? De Afrika Desk van Baker Tilly Berk is gespecialiseerd in ondernemen op het Afrikaanse continent. Of download de longread waarin kansen, knelpunten en risico's van het ondernemen in Afrika worden uitgelegd. Bovendien leest u hierin alles over de verschillende sectoren en regio's in Afrika:

Doing business in Africa
back to top