De accountant als balanscommissaris

Geplaatst op

Een balanscommissaris is een accountant in de Raad van Commissarissen die niet alleen controleert, maar ook toezicht houdt op de financiën van de vennootschap. In de visie van Peter van der Zanden (lid RvC bij Baker Tilly Berk) kunnen accountants in de functie van balanscommissaris zowel problemen rond toezicht oplossen, als een ‘nieuw businessmodel’ voor het accountantsberoep zijn.

In veel situaties schiet toezicht op ondernemingen tekort. Ook in 2014 waren er problemen rond het toezicht op vennootschappen. De grenzen van het risicovol ondernemen worden niet altijd voldoende vastgelegd en bewaakt. Peter van der Zanden, emeritus hoogleraar bedrijfseconomie aan Tilburg University en lid RvC bij Baker Tilly Berk wil de balanscommissaris terug om het interne toezicht te verbeteren. De accountant als balanscommissaris is een ontwikkeling die hij al in de jaren negentig bepleitte. “Als je kijkt naar de problemen in ons vak luidt het verwijt vaak: je controleert wel, maar je zegt niets. En altijd is de onderliggende vraag: waarom doe je niet meer? Een balanscommissaris kan die rol vervullen.”

De roots van ons vak

Het accountantsberoep heeft zich lange tijd meer in de richting van het Angelsaksische model geëvolueerd. Bijzonder is dat in de VS een audit committee min of meer dezelfde rol als een balanscommissaris vervult. Een richting waar Van der Zanden niet naar toe wil. “Ik vind die audit committees voor accountants een bedreigende ontwikkeling. Je ziet dat zo’n committee de rol van de accountant overneemt. Ik denk dat je, zeker bij kleine en middelgrote vennootschappen, er dan beter voor kunt gaan om zelf balanscommissaris te worden in plaats van dat een audit committee die functie op zich neemt.”

'Over

Doen waar het publiek om vraagt

De herinvoering van de ‘oude’ functie van balanscommissaris biedt volgens Van der Zanden de kans om het toezicht op vennootschappen te verbeteren en tegelijkertijd het ‘gat’ in de verwachtingen over het accountantsberoep te dichten. “In accountantskringen wordt al jaren gesproken over de ‘expectation gap’. Het maatschappelijk verkeer verwacht meer dan accountants waar kunnen maken. Van de accountant wordt niet alleen ‘controle’ verwacht, maar ook ‘toezicht’. Mijn simpele oplossing: doe gewoon waar het publiek om vraagt. Door de accountant weer terug te plaatsen in zijn functie van balanscommissaris, kunnen volgens mij veel problemen worden opgelost.”

Over de schouder meekijken

Bij zijn eigen ervaring als externe accountant die bij het toezicht werd betrokken, heeft Van der Zanden ondervonden hoe positief die functie kan uitpakken. “Bij een van mijn klanten woonde ik alle vergaderingen van de RvC bij. Het kan een lastige positie zijn. Voor het bestuur kan het als een bedreiging voelen. Maar als je het goed doet, kan je het functioneren van zowel de RvB als de RvC juist verbeteren én een bijdrage leveren aan een goed toezicht.”  Volgens Van der Zanden vullen accountants in het mkb hun functie vaak al voor een belangrijk deel op deze wijze in. Zij zijn degenen die over de schouder van de dga meekijken en hem, als het goed is, ook van kritisch advies dienen. “Accountants zouden naar buiten toe meer moeten benadrukken dat ze ook een andere toegevoegde waarde hebben. In het mkb is de waarde van de accountant voor 70 % over de schouder meekijken en voor 30 % controle. Ik denk dat we met z’n allen in het debat over de accountants te gefocust zijn geraakt op controleren.” 

Common sense

Er zijn accountants die een speciale balanscommissaris verwarrend vinden, omdat een accountant onafhankelijk van de vennootschap moet zijn. Ze vinden dat de onafhankelijkheid van de accountant een andere is dan die van de commissaris. Van der Zanden: “Commissarissen moeten ook onafhankelijk zijn, dus wat is nu het verschil? De RvC is de facto een onafhankelijk orgaan. Het gaat om vertrouwen en weten dat er iemand met verstand van zaken naar kijkt. Als je in de RvC zit als balanscommissaris dan kun je ook van je laten spreken. Als balanscommissaris heb je een verantwoordelijkheid naar alle bij de vennootschap betrokkenen. Stel dat een onderneming de aanschaf van ingewikkelde financiële instrumenten overweegt. Wat moet de RvC zeggen? Juist een balanscommissaris heeft de financiële deskundigheid om de nodige terugkoppeling te geven.”

Grijs aan de slapen

Een balanscommissaris is dus een accountant die deel uitmaakt van de Raad van Commissarissen (RvC). Een accountant met een toezichthoudende rol. Van der Zanden geeft aan dat deze rol, eerder in de governancegeschiedenis en ook in Nederland, aanvankelijk bij het accountancy vak hoorde. “Toezicht houden, zo is tegenwoordig hier de opvatting, dat doen commissarissen en de controletaak staat daar los van. Maar dat was in continentaal Europa niet altijd zo scherp gescheiden. In Frankrijk heet een accountant bijvoorbeeld nog altijd ‘commissaire aux comptes’. Het hoort bij de roots van ons vak.” In de functie van balanscommissaris heeft de accountant een grotere verantwoordelijkheid. Ook Van der Zanden benadrukt dat: “Je moet een zekere senioriteit hebben om dat te doen. Met ervaring en common sense. Ook bij de opbouw van accountantskantoren moeten we ons dat realiseren. Je moet een beetje grijs aan de slapen hebben.”

Bron: Transparantieverslag Baker Tilly Berk 2014

back to top